Hakkında

Türkiye Yapay Zeka Politikaları Laboratuvarı

Türkiye Yapay Zeka Politikaları Laboratuvarı; yapay zeka teknolojilerinin toplum üzerindeki etkilerini anlamak ve yönlendirmek amacıyla kurulan, katılımcı bir inovasyon ve deneyimleme alanıdır. Bu laboratuvar, sadece akademik bir araştırma alanı değil; tüm paydaşların; özel sektör çalışanlarının, öğrencilerin ve vatandaşların "yaşanmış deneyimlerini" (lived experience) politika yapım sürecine dahil eden bir köprüdür. Yapay zeka gibi karmaşık bir konuyu, , teknolojiyi bizzat kullanan ve ondan etkilenen bireylerle birlikte şekillendiren, aşağıdan yukarıya (bottom-up) çalışan bir etki merkezidir. Burası, fikirlerin güvenli bir ortamda test edildiği, prototiplendiği ve toplumun geniş kesimlerinin sesinin inovasyonu ve teknoloji odaklı politika önerilerine dönüştüğü bir "ortak yaratım" (co-creation) alanıdır.

Amaç

Bu laboratuvarın temel amacı, Türkiye'nin yapay zeka politikalarına yönelik öneri ve değerlendirmeleri, toplumun geniş katılımı ve katkılarıyla şekillendirmektir. Laboratuvar şu hedeflere odaklanır:

> Kapsayıcı Karar Alma: Karar alma süreçlerini daha katılımcı, kapsayıcı ve duyarlı hale getirerek, toplumun, politika hedefinde bulunan tüm paydaşlarının, farklı kesimlerinin yapay zeka geleceğinde söz sahibi olmasını sağlamak.

> Kolektif Zekayı Harekete Geçirme: Toplumun kolektif zekasına ve iç görüsüne başvurarak, masa başında öngörülemeyen riskleri ve fırsatları sahada tespit etmek.

> Güven İnşası: Vatandaşların ve özel sektörün politika yapım sürecine doğrudan verdikleri destek, ürettikleri bilgi ve detaylı geri bildirim yolu ile dahil olmalarıyla, geliştirilen yapay zeka düzenlemelerine duyulan toplumsal güveni ve benimsenme oranını artırmak.

> Belirsizliği Yönetmek: Yapay zekanın getirdiği belirsizlikleri, "öngörü" (foresight) çalışmalarıyla yönetmek ve sadece geleceği tahmin etmek yerine, tercih edilen bir yapay zeka geleceğini toplumla birlikte inşa etmek.

Vizyon

Türkiye'nin yapay zeka geleceğini; toplumun her kesiminin doğrudan katılımı ve kolektif zekasıyla şekillendirerek, teknolojinin insan odaklı, adil ve kapsayıcı bir şekilde gelişimine öncülük etmektir.

Misyon

Yapay zeka teknolojilerinin toplumsal etkilerini, eşitlikçi bir katılım ekosisteminde, doğrudan kullanıcıların ve vatandaşların "yaşanmış deneyimlerini" ve beklentilerini merkeze alan aşağıdan yukarıya bir yaklaşımla güçlü ve zayıf yönlerini analiz etmek. Farkındalık eğitimleri, ortak yaratım atölyeleri ve sektör deneyimleri yolu ile toplanan verileri, tasarım odaklı düşünme ve prototipleme yöntemleriyle test ederek hayata geçirilebilir politika önerilerine dönüştürmek,,. Bu sayede kamu, akademi ve özel sektör arasında bir köprü kurarak, Türkiye'nin dijital politikalarına kanıta dayalı, şeffaf ve toplumsal mutabakat ile şekillenen bir yön vermektir.

Kimler katılmalıdır?

> Vatandaşlar ve Son Kullanıcılar: Yapay zekanın günlük hayattaki etkilerini doğrudan yaşayan, teknolojinin "kullanıcısı" veya "teknolojinin etki alanı içerisinde" olan bireyler. Bu grup, politikaların gerçek hayattaki karşılığını test etmek için kritiktir.

> Öğrenciler ve Gençler: Yapay zeka ile büyüyen ve büyük bir olasılıkla yapay zeka ile birlikte çalışacak olan, geleceğin iş gücünü temsil eden gençler. Onların katılımı, politikaların "nesiller arası adalet" ilkesine uygun olmasını sağlar.

> Özel Sektör Çalışanları ve KOBİ'ler: Yapay zeka araçlarını iş süreçlerine entegre eden, sahadaki zorlukları ve verimlilik fırsatlarını en iyi bilen uygulayıcılar.

> Sivil Toplum ve İnsiyatif Grupları: Etik kaygıları, veri mahremiyetini ve dezavantajlı grupların haklarını savunan, teknolojinin toplumsal etkilerini izleyen aktörler.

> Akademisyenler ve Uzmanlar (Destekleyici Rolde): , Vatandaşlardan gelen verileri ve içgörüleri bilimsel çerçeveye oturtan, teknik rehberlik sağlayan kolaylaştırıcılar.

Süreç

Çalışmalar döngüsel ve etkileşimli bir süreç izleyecektir. Süreç şu aşamalardan oluşur:

> Keşif ve Farkındalık (Discovery): Öncelikle toplumun yapay zeka konusundaki bilgi seviyesini eşitlemek ve farkındalık yaratmak için eğitimler, seminerler ve paylaşım toplantıları düzenlenir. Vatandaşların ihtiyaçlarını ve korkularını anlamak için "kullanıcı yolculukları" (user journeys) ve "persona'lar" oluşturulur. Kavramdan pratiğe bir yol haritası çıkartılır.

> Tanımlama ve Görevlendirme (Diagnosis & Assignment): "Assignment" ve görevler bu aşamada devreye girer. Katılımcılara, kendi sektörlerinde veya günlük hayatlarında yapay zekanın yarattığı spesifik sorunları veya fırsatları tespit etmeleri için görevler verilir. Bu, sorunun doğru tanımlanmasını sağlar.

> Ortak Yaratım ve Fikir Geliştirme (Co-creation): Farklı geçmişlerden gelen katılımcıların bir araya geldiği workshoplar ve hackathonlar düzenlenir. Burada "tasarım odaklı düşünme" (design thinking) metodolojisi kullanılarak çözüm önerileri ve politika taslakları üretilir.

> Prototipleme ve Test Etme (Prototyping): Üretilen politika önerileri, küçük ölçekli pilot uygulamalar veya simülasyonlarla test edilir. Bu aşama, politika önerilerinin geniş ölçekte uygulanmadan önce hatalarının görülmesini sağlar.

> Konsolidasyon ve Raporlama: Sahadan toplanan tüm veriler, görev çıktıları ve workshop sonuçları bir araya getirilerek analiz edilir ve karar vericilere sunulacak nihai çıktıya dönüştürülür.

Türkiye Yapay Zeka Geleceği Raporu: Toplumun Sesi ve Eylem Planı

Türkiye’de bir ilk ve öncü çalışma olarak bu laboratuvarın nihai çıktısı, yalnızca teknik bir analiz veya akademik bir makale değildir. Ortaya konan ürün, Türkiye'nin yapay zeka yol haritasını belirleyen, binlerce vatandaşın, öğrencinin ve sektör çalışanının doğrudan katkısı ve mutabakatı ile oluşturulmuş, hayata geçirilebilir bir politika önerisi belgesidir. Bu rapor ve beraberindeki politika önerileri seti şunları içerir:

> Senaryolar ve Geçiş Yolları: Toplumun hayal ettiği "tercih edilen gelecek" ile "muhtemel gelecek" senaryolarını ve bugünden o geleceğe ulaşmak için atılması gereken somut adımları (transition pathways) içerir.

> Vatandaş Odaklı Çözüm Önerileri: Yapay zekanın eğitimden istihdama, hukuktan günlük yaşama kadar yarattığı etkilere dair, toplumsal katılım ve kolektif bilgi üretme süreçleri ile sahada üretilmiş ve test edilmeye hazır çözüm önerilerini kapsar.

> Stratejik Destek Alanları: Devlet organları, üniversiteler ve özel sektör için; regülasyon, teşvik, eğitim ve etik standartlar konusunda nokta atışı görev tanımları sunar.

> Katılım Kanıtı: Toplumun hangi kesimlerinin sürece nasıl dahil olduğunu gösteren verilerle, politikanın meşruiyetini ve kapsayıcılığını kanıtlar.

Bu çıktı, ilgili bakanlıklara, üniversitelere ve özel sektöre sunulduğunda, "toplumun yapay zeka odağında ne istediğini ve neye hazır olduğunu" gösteren güçlü bir rehber niteliği taşıyacaktır.

Türkiye Yapay Zeka Politikaları Laboratuvarı: Topluluk Manifestosu ve Kuralları

Bu laboratuvar, tüm paydaşların eşitlikçi katılımlarına dayanan, fikirlerin ve deneyimlerin değerli olduğu bir alandır. Amacımız, Türkiye'nin yapay zeka geleceğini sadece tahmin etmek değil, hep birlikte şekillendirmektir. Bu yolculukta birbirimize ve sürece olan taahhütlerimiz şunlardır:

1. Katıl, Bilgini ve Deneyimini Masaya Koy

Burada tüm paydaşlar Türkiye Yapay Zeka Politikaları Laboratuvarının “katılımcı”larıdır. Burası açık bir inovasyon ekosistemidir, eşitlikçi bilgiye erişim, birlikte çalışma, iş birliği kültürü ve yenilikçi, yaratıcı düşünme yaklaşımı esastır. Tüm paydaşların birikimleri, günlük hayattaki "yaşanmış deneyimleri" (lived experience), beklentileri ve laboratuvar pratikleri ile elde edilen bilgi ve yaklaşımları bizim için en kritik veri kaynağıdır.

Kural: Söz alırken veya bir fikre itiraz ederken unvanınızı değil, somut gözleminizi veya verinizi referans gösterin.

2. "Neden Olmaz" Değil, "Nasıl Olur" Odaklıyız

Yapay zeka politikaları karmaşıktır ve riskler barındırır. Ancak biz sadece riskleri listelemek için değil, çözümleri prototiplemek için buradayız. Şikayet etmek serbesttir, ancak yanında bir çözüm önerisi getirmek şartıyla.

Kural: Eleştirileriniz "yapıcı ve üretken" (productive) olmalıdır. Bir fikri nasıl iyileştirebileceğinizi düşünün.

3. Hata Yapmak Serbest, Öğrenmemek Yasaktır (Güvenli Alan)

Burası bir "deney" laboratuvarıdır. İnovasyon, bilinmeyeni denemeyi gerektirir. Başarısızlık veya hatalı bir varsayım, sürecin doğal bir parçasıdır ve cezalandırılmaz, aksine bir öğrenme fırsatı olarak görülür.

Kural: Fikirlerinizi "saçma bulunur mu?" korkusu olmadan paylaşın. Başkalarının fikirlerini yargılamadan önce, o fikrin arkasındaki "kullanıcı ihtiyacını" anlamaya çalışın.

4. Kolektif Zekaya İnan (Birlikte Yaratım)

Hiçbirimiz, hepimiz kadar akıllı değiliz. Laboratuvarımız "birlikte yaratım" (co-creation) prensibiyle çalışır. Farklı disiplinlerden (hukuk, mühendislik, sanat, yönetim bilimleri) gelen görüşlerin çarpışması, en güçlü politika önerilerini doğurur.

Kural: Kendi çalışma grubunuzun (örneğin Hukuk) dışındaki grupların (örneğin Eğitim) çıktılarını okuyun ve çapraz geri bildirim verin. Düşünsel köprüler kurun, fikirlerinizle politika yaklaşımları inşa edin.

5. Geleceği Tahmin Etme, Şekillendir (Foresight)

Biz fikirden politika önerilerine ulaşan yenilikçi bir tasarım grubuyuz. Amacımız geleceği kesin olarak bilmek değil; belirsizlikleri yöneterek "tercih edilen geleceğe" (preferable future) ulaşmak için bugünden atılması gereken adımları belirlemektir.

Kural: Tartışmalarda "Yapay zeka işimizi elimizden alacak mı?" gibi pasif sorular yerine, "Yapay zeka ile işimizi nasıl dönüştürmek istiyoruz?" gibi aktif ve yönlendirici sorular sorun.

6. Şeffaflık ve Açık Kaynak

Ürettiğimiz bilgi kamu yararınadır. Veriler, yöntemler ve çıktılar (kişisel verilerin korunması saklı kalmak kaydıyla) toplulukla ve kamuoyuyla şeffaf bir şekilde paylaşılır.

Kural: Elde ettiğiniz içgörüleri kendinize saklamayın. Laboratuvarın "açık kaynak inovasyon platformu" olma vizyonuna katkıda bulunun.

7. İnsan Odaklılık ve Etik Sorumluluk

Teknolojiyi severiz, ama insanı daha çok severiz. Tüm politika önerilerimiz, teknolojinin hızını değil, insanın refahını ve adil bir toplumu merkeze almalıdır.

Kural: Bir politika önerisi geliştirirken her zaman şu soruyu sorun: "Bu öneri toplumun en kırılgan kesimini nasıl etkiler?"